علم چیست؟ شبه‌علم چیست؟

علم چیست؟ شبه‌علم چیست؟

اجازه‌ بدین تا جایی که سوادم قد میده و میدونم یک جواب به این سوال بدم و بعدش برای این که بیشتر بدونیم دو تا پادکستی رو که اخر این پست گذاشتم رو بررسی کنیم.

وقتی راجع‌به علم صبحت میکنیم و این که ادعا کنیم که آیا روشی که به‌کار می‌بریم (یا به ‌کار برده شده) علمی یا scientificه، دو ویژگی براش درنظر گرفته میشه:

۱- تکرار‌پذیری (Replicability) داشته باشه. به این معنی که بشه در شرایط یکسان و با به‌کار گیری روش یک‌سان دوباره به اون نتیجه رسید. البته دو واژه‌ی Reproducibility و Replicability گاها به‌جای هم استفاده میشن. گاهی این دو رو به یک معنا میدونن، گاهی هم تعریف‌های متفاوتی براشون در نظر میگیرن:

In a review paper on the use of the terms reproducibility and replicability, Barba (2018) outlined three categories of usage, which she characterized as A, B1, and B2: A: The terms are used with no distinction between them. B1: “Reproducibility” refers to instances in which the original researcher's data and computer codes are used to regenerate the results, while “replicability” refers to instances in which a researcher collects new data to arrive at the same scientific findings as a previous study. B2: “Reproducibility” refers to independent researchers arriving at the same results using their own data and methods, while “replicability” refers to a different team arriving at the same results using the original author's artifacts. - Source

۲- ابطال‌پذیر (Falsifiable) باشه. به این معنی که اصولا گزاره و نظریه‌ در معرض ابطال باشن. در واقع این امکان وجود داشته باشه که بشه آزمایشی رو طراحی کرد یا مشاهده‌ای رو مطرح کرد که تحت اون بشه اون نظریه یا فرضیه رو رد کرد:

“In so far as a scientific statement speaks about reality, it must be falsifiable: and in so far as it is not falsifiable, it does not speak about reality.” ― Karl R. Popper, The Logic of Scientific Discovery

پس اگر روشی رو مطرح می‌کنیم و ادعا میکنیم که اون علمیه، باید بتونه این دو نیازمندی رو مرتفع کنه. این چیزی بود که من از این ماجرا در خلل بحث‌ها و خوندن‌های پراکنده‌ام بهش رسیدم و امیدوارم که اگر که کافی نیست ولی نقطه‌ی شروع خوبی باشه. حالا با این مقدمه وقتشه بریم سراغ پادکست‌ها:

این اپیزود از پادکست «فلسفه‌ی علم» به این میپردازه که چطور علم رو از شبه‌علم میشه تمیز داد. «ابطال‌پذیری» یا «falsifiability» که پوپر اون رو سنجه‌ای برای تشخیص علم از شبه‌علم عنوان کرد به چه معناست و چه رابطه‌ای بین فلسفه‌ی علم و تاریخ علم وجود داره.

و در ادامه، اگر هم راجع‌به تاریخ علم کنجکاوید و میخوایید بیشتر راجع‌به اون بدونید و این که چرا تاریخ علم نقشی اساسی در فهم ایدئولوژی‌ها و اندیشه‌ها داره، میتونین به اپیزود ۲۹‌م همین پادکست تحت عنوان: «چرا تاریخ اینقدر بنیادین است؟»گوش بدین. مهمان برنامه هم دکتر امیرمحمد گمینی ـه که از اساتید پژوهشکده تاریخ علم دانشگاه تهرانن و در زمینه‌ی تاریخ علم و به طور خاص، تاریخ علم در ایران و اسلام کار میکنن.